Reaktif Güç ve Kompanzasyon Nedir?

Sanayi tesislerinde elektrik faturalarının yüksek gelmesinin en önemli sebeplerinden biri reaktif güç kaynaklı cezalardır. Birçok işletme aktif enerjiyi (kWh) takip ederken reaktif enerji kontrolünü ihmal eder.

Oysa reaktif güç, doğru yönetilmediğinde hem şebekeyi zorlar hem de işletmeye ek maliyet getirir.

Bu yazıda reaktif güç nedir, neden oluşur, kompanzasyon sistemi nasıl çalışır ve sahada nelere dikkat edilmelidir detaylı şekilde ele alıyoruz.

1️⃣ Aktif, Reaktif ve Görünür Güç Nedir?

Elektrik sistemlerinde üç temel güç kavramı vardır:

🔹 Aktif Güç (kW)

Gerçek işi yapan güçtür.
Motor döndürür, ısıtır, üretim yaptırır.
Faturada ödenen temel enerji budur.

🔹 Reaktif Güç (kVAr)

Manyetik alan oluşturmak için gereken güçtür.
Motorlar, trafolar ve bobinli yükler tarafından çekilir.
İş yapmaz ancak şebekeyi yükler.

🔹 Görünür Güç (kVA)

Toplam çekilen güçtür.

Formül:

kVA² = kW² + kVAr²

---

2️⃣ Güç Faktörü (Cosφ) Nedir?

Güç faktörü, sistemin ne kadar verimli çalıştığını gösterir.

Cosφ = kW / kVA

Değer:

• 1’e ne kadar yakınsa o kadar iyi

• 0.98 ve üzeri ideal kabul edilir

Düşük güç faktörü:

• Daha fazla akım çekilmesine

• Kablo ısınmasına

• Trafo yüklenmesine

• Reaktif cezaya

neden olur.

---

3️⃣ Reaktif Güç Neden Oluşur?

Reaktif güç özellikle endüstride şu ekipmanlardan kaynaklanır:

• Asenkron motorlar

• Trafolar

• Kaynak makineleri

• Endüksiyon ocakları

• Floresan aydınlatmalar

Motorlu sistemlerin yoğun olduğu fabrikalarda reaktif güç kaçınılmazdır.

---

4️⃣ Reaktif Ceza Nedir?

Türkiye’de sanayi tesislerinde belirli sınırların aşılması durumunda reaktif enerji bedeli uygulanır.

Genel prensip:

• Cosφ belirli limitin altına düşmemeli

• Reaktif enerji oranı belirli yüzdeleri aşmamalı

Limitler aşılırsa faturaya ek bedel yansır.

Bu nedenle reaktif güç kontrolü kritik öneme sahiptir.

---

5️⃣ Kompanzasyon Nedir?

Kompanzasyon, sistemde oluşan reaktif gücü dengelemek için yapılan işlemdir.

Genellikle:

• Kondansatör bankları

• Reaktörler

• Otomatik kompanzasyon röleleri

kullanılır.

Amaç:

Şebekeden çekilen reaktif gücü minimize etmek ve Cosφ değerini yükseltmek.

---

6️⃣ Kompanzasyon Sistemi Nasıl Çalışır?

Sistemin temel bileşenleri:

🔹 Akım Trafosu (CT)

Ana hatta takılır ve yükü ölçer.

🔹 Kompanzasyon Rölesi

Cosφ değerini hesaplar.

🔹 Kondansatör Grupları

İhtiyaca göre devreye girer veya çıkar.

Çalışma prensibi:

1. Yük arttığında Cosφ düşer.

2. Röle bunu algılar.

3. Uygun kademedeki kondansatörü devreye alır.

4. Cosφ yükselir.

5. Sistem dengeye gelir.

---

7️⃣ Kompanzasyon Türleri

🔹 Merkezi Kompanzasyon

Ana pano üzerinden yapılır.

Avantaj:

• Kurulumu kolaydır.

Dezavantaj:

• Ani yük değişimlerinde yetersiz kalabilir.

---

🔹 Bireysel Kompanzasyon

Motor bazlı yapılır.

Avantaj:

• En verimli yöntemdir.

Dezavantaj:

• Maliyet yüksektir.

---

🔹 Dağıtılmış Kompanzasyon

Alt panolara dağıtılır.

Sanayi tesislerinde en dengeli çözümdür.

---

8️⃣ Kompanzasyon Arızaları

Sahada sık görülen problemler:

✔ Kondansatör patlaması
✔ Kontaktör yapışması
✔ CT yön hatası
✔ Yanlış kademe seçimi
✔ Harmonik kaynaklı aşırı ısınma

Özellikle harmonik varsa reaktörlü (filtreli) kompanzasyon kullanılmalıdır.

---

9️⃣ Enerji İzleme ile Entegrasyon

Kompanzasyon sistemi mutlaka enerji izleme sistemiyle birlikte takip edilmelidir.

Genellikle:

• Modbus

• Profinet

üzerinden PLC veya SCADA’ya veri aktarılır.

Takip edilmesi gereken parametreler:

• Anlık Cosφ

• kVAr değeri

• Kademe durumu

• Reaktif oran

• Harmonikler

Alarm olmadan sistem güvenli değildir.

---

🔟 Saha Deneyiminden Kritik Tavsiyeler

Ferhat netliğiyle:

✔ Sadece kondansatör takmak kompanzasyon değildir
✔ CT yönü yanlışsa sistem ters çalışır
✔ Harmonik varsa standart pano çözüm değildir
✔ Cosφ 0.99 üstüne zorlanmamalı
✔ Kompanzasyon panosu düzenli bakım görmelidir
✔ Enerji izleme olmadan reaktif kontrolü eksiktir

---

idas Otomasyon olarak uzun yıllar tecrübemizle

Reaktif güç, endüstriyel tesislerde kaçınılmazdır ancak kontrolsüz bırakılırsa ciddi maliyet oluşturur.

Doğru tasarlanmış bir kompanzasyon sistemi:

• Reaktif cezayı önler

• Şebeke yükünü azaltır

• Trafo kapasitesini verimli kullanır

• Sistem ömrünü uzatır

• Enerji kalitesini artırır

Ölçmeden yönetemezsin.
Reaktif gücü kontrol etmeyen tesis, enerjisini kontrol edemez.