Şönt Reaktörü

Kompanzasyon

Şönt Reaktörü

Şönt:

Kapasitif üreten sistemlerde, endüktif üreterek sistemi dengeleyen transformatör sarımlarıdır. Bazı durumlarda şebekeden endüktif-reaktif güç çeken şönt reaktörlerin kullanılması gerekir. İşletmelerin yük profili farklılık göstermektedir.

Önceden sisteme kondansatör bağlamakla yapılan kompanzasyon yeterliydi. Ama artık işletmelerde kapasitif karakteristikli cihazların sayısı devamlı artmaktadır. Bundan dolayı doğru bir kompanzasyon için kondansatörler ile birlikte şönt reaktörleri de kullanılmalıdır.

Şönt Reaktör Nedir?

Şönt reaktörler endüktif etki meydana getiren cihazlardır. Bu sebeple “Endüktif Yük Reaktörü” olarak da adlandırılır. Şönt reaktörler kapasitif reaktif enerjinin yüksek olduğu sistemlerde dengeleme (kompanze) yapmak amacı ile kullanılırlar.

Sisteme endüktif yük basan reaktörlere şönt reaktör denir. Şönt reaktör yıldız bağlı belirli bir güce sahip transformatörlerdir. Şönt reaktörlerin ağırlıklı olarak kullanıldığı tesisler bankalar, radyolink istasyonları, DC sürücülerin yoğunluklu olduğu tesisler, uzun yeraltı kablo hatları, demiryolu tesisleri  vb.

Enerji Sistemlerinde Kapasitif-Reaktif Etki Meydana Gelmesinin Sebepleri ;

Şönt reaktörler (endüktif yük reaktörü) genel olarak uzun ve az yüklü iletim hat ve kablolarda kapasitif-reaktif enerjinin kompanze edilmesinde kullanıldığı gibi laboratuvarda endüktif-reaktif güç yüklemesi için de kullanılır. Böylelikle sisteme daha fazla aktif güç akışı sağlanır. Şönt reaktörler genellikle ana transformatörlerin tersiyer sargılarına da bağlanır.

Tersiyer sargı: Transformatörler de bir primer ve iki sekonder sargı bulunursa ikinci sekonder sargıya tersiyer sargı denir. Bu sargıdaki amaç iki ayrı transformatör yerine bir transformatör kullanarak bir primer sargıdan farklı iki ayrı sekonder gerilim elde etmektir.

Gerilim ayarı yük altında yapılırken enerjinin kesilmemesi ve gerilim ayarı  için çıkarılan ayar bobin uçlarının kısa devre olmamasına dikkat edilmelidir. Yük altında gerilim ayarı yapabilmek için bir ayar sargısı (tersiyer sargı), paralel sargılar, koruyucu olarak reaktans bobini veya dirençler kullanılır.

Şehir merkezlerinin dışında kurulmuş radyo baz istasyonları  ve TV-radyo vericileri gibi çok uzun enerji kabloları ile beslenen sistemlerde, yük kapasitesinin düşük olması sebebi ile besleme kablolarının meydana getirdiği kapasitif etki sistemin aşırı kompanze edilmesine sebep olmaktadır. Enerji nakil hatlarında ve genel enerji dağıtım sistemlerinde de benzer kapasitif etki meydana getirmektedir. UPS (kesintisiz güç kaynağı) ve benzeri gibi kondansatör içeren elektronik cihazların fazla sayıda kullanılması veya tesise aşırı kompanzasyon yapılmış olması sonucunda sistemde kapasitif-reaktif enerji artışı olmaktadır.

Enerji sistemlerinde meydana gelen kapasitif-reaktif enerjinin sebep olduğu sorunlar ise şunlardır;

  • Reaktif enerji ceza bedeli ödenmesine sebep olur,
  • Enerji sisteminin, sisteme bağlı bulunan araç-gereç ve makinelerin verimini ve ömrünü azaltır,
  • Sisteme daha az aktif enerji gücü akışına sebep olur,
  • Enerji sisteminde istenmeyen bakım ve onarım masraflarına yol açar.

Bu sorunları çözümlemek için sisteme paralel olarak şönt reaktör bağlanır. Şönt reaktörler endüktif yük meydana getirerek istenmeyen kapasitif etkiyi sönümlendirir (etki direncini kırılması) ve  böylece yukarıdaki belirtilen sorunlar ortadan kaldırılmış olur.

Şönt reaktörler kompanzasyon sistemlerinin dışında ayrıca elektrik test sistemleri ve laboratuvarlar da endüktif yük olarak da kullanılır. Üretici firmalar standart değerlerde ürettiği şönt reaktörlerini, kompanzasyon yapılacak tesisin ihtiyaçları doğrultusunda farklı gerilim ve güç değerlerinde şönt reaktör imalatı yapmaktadır. Enerji sisteminin harmonik bozunumu yüksek düzeylerde ise harmonik analiz raporu  çıkarılmalıdır. Fazların reaktif güç dengeleri farklı düzeylerde ise herbir fazın reaktif yük değerleri bildirilmelidir.

Şönt Reaktör Bağlantı Şeması

Bir zamanlar sadece insanlar tarafından yapılan veya insanlar tarafından yapılması imkansız olan bazı işlerin günümüzde makinalar tarafından yapılabilmesine yönelik olan çalışmalardır. (İşçinin görevinin makinalar tarafından yapılması mekanizasyon olarak tanımlansada genel olarak otomasyon, makinelerin kendi-kendine idare edebileceği bir sistemi anlatır.)

elektrikelektronikfabrikakompanzasyon

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir